Дэлгэрхааны гэрэлт хөшөө бүхий түүхийн ховор дурсгал олджээ

2013 оны 6-р сарын 20. 23:56
Уншиж байна

 

ШУА-ийн Археологийн хүрээлэнгийн эрдэм шинжилгээний ажилтан доктор Ц.Болорбат нарын хайгуулын баг 2011 оны найман сард Сүхбаатар аймгийн Түвшинширээ сумын Дэлгэрхаан уулд археологийн хайгуул хийх явцдаа олон хөшөө цэцэг хээ дүрсэлсэн хавтан бүхий цогцолбороос эртний Түрэг бичиг олжээ.

2013 оны зургаан сарын 12-оос 18-ны хооронд Археологийн хүрээлэнгийнсекторын эрхлэгч доктор, дэд профессор Б.Цогтбаатар, эрдэм шинжилгээний ажилтан Р.Мөнхтулга, Япон улсын Осака Их сургуулийн профессор Т.Осова уг хоёр гэрэлт хөшөөний бичээсийг цаасан хэвэд тулгуурлан урьдчилсан байдлаар уншиж нийт 20 мөр, 2832 үсэг, 646 үг, 30-аад тамга буйг тогтоогоод байгаа юм. Уг бичиг нь эртний Түрэг бичигээр бичигдсэн бөгөөд дурсгалын эзэнд зориулан “:ebim e:”, “: begim e:”, “: yerim e:” буюу “ орд гэр минь ээ”, “ноён минь ээ”, “нутаг минь ээ” гэх зэрэг тахилын үгсийг маш олноор сийлсэн аж. Нас барсан ихэс язгууртанд зориулж уг тахилын онгоныг байрлуулах ёслолд оролцсон овог аймгийн язгууртанууд хөшөөнд тамгаа сийлсэн байж болзошгүй байгаа аж.

Одоогоор уг дурсгал дахь хоёр хөшөөнөөс бичээс, тамга, нэг хөшөөнөөс нэг тамга илэрсэн ба бусад араваад чулуунаас дээрхтэй адил бичээс, тамга илрэх магадлалтай байгаа бөгөөд уг дурсгалыг нэг хүнд бус ураг төрлийн ойрын холбоо бүхий хэд хэдэн хүнд босгосон гэж үзэж байгаа юм. Монгол Улсын нутгаас өнөөг хүртэл ийм том хөшөөтэй цогцолбор олдоогүй бөгөөд Эртний Түрэгийн үеийн гэрэлт хөшөө нь үгзүй, хэлзүйн онцлог тамгын хэлбэр, хашлагын чулууны дүрслэл зэрэгт үндэслэн уг дурсгалыг 735 оноос хойш 740 оны эхэн үед Түрэг улсын хожуу хаант улсын, хааны дараа орох ихэс язгууртанд зориулан байгуулсан гэж таамаглаж буй аж. VIII-р зууны эхэн хагас Түрэг улсын зүүн жигүүрийн улс төрийн бүлгүүд (аймаг, омгууд), Хятан, Татаби, Татар зэрэг аймгууд, Монголын дорнод нутгаар нутаглаж байсан Татарын түүхийг судлах чухал олдвор, баримт юм.



Нэг л LIKE бидэнд хангалттай


LIKE дараарай, баярлалаа

Сэтгэгдэл бичих

Анхааруулга

Уншигч танд дээрх мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой соёлч боловсон, зүй зохистой хэлэлцүүлэг үүсгэх, хувийн үзэл бодлоо илэрхийлэх боломжийг олгож байна.
Та сэтгэгдэл бичихдээ дараах хэдэн зүйлийг анхаарна уу!
  • Аливаа зүйлд санал, үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх нь ардчилсан чөлөөт нийгмийн зарчим хэдий ч өөрийн эрх нь бусдын эрх ашгаар хязгаарлагдаж байдаг тул Та бусдад хүндэтгэлтэй хандаж, зөвхөн тухайн мэдээ, нийтлэлтэй холбоотой саналаа илэрхийлнэ үү.
Дэлгэрэнгүй...

Уншигчдын сэтгэгдлүүд   [ 1 ]

Шинэ мэдээИх уншсанИх сэтгэгдэлтэй

Хакүхо аваргын бие чилээрхэж, бэлтгэлээ хойшлуулав13 цаг 40 минутын өмнө

Хөвсгөл аймгийн Эрдэнэбулган сумын нутагт гарсан ойн түймрийг цурманд орууллаа13 цаг 46 минутын өмнө

У.Хүрэлсүх:Цалин мөнгө, тэтгэвэр тэтгэмжийн хэмжээг нэмэгдүүлэхээр ажиллаж байгаа13 цаг 49 минутын өмнө

ЦУОШГ: Амралтын өдрүүдэд бороотой13 цаг 57 минутын өмнө

Таван түр зам ирэх даваа гарагт бүрэн ашиглалтад орно14 цагийн өмнө

Пак Гын Хэ ялын тогтоолоо хүлээн зөвшөөрлөө18 цаг 11 минутын өмнө

4, 9-өөр төгссөн улсын дугаартай жолооч та энэ сард татвар төлнө18 цаг 47 минутын өмнө

“Монголын мистер -2018” УАШТ-д анх удаа хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдийн ангилал нэмэгдлээ19 цаг 10 минутын өмнө

Нээлттэй Улаанбаатар систем ашиглалтын сургалт болж байна19 цаг 11 минутын өмнө

Л.Болд: Булган нөхрийгөө хоёр дахь ээж нь мэт маш сайн халамжилдаг байсан19 цаг 25 минутын өмнө

У.Хүрэлсүх: Ойрын хоёр жил утаатай тэмцэх, үр дүн гаргах хамгийн хариуцлагатай жил19 цаг 30 минутын өмнө

Газар өмчлүүлэх хугацааг 10 жилээр сунгах хуулийг хэлэлцэхийг дэмжлээ19 цаг 34 минутын өмнө

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга “Иргэн төсөл”-ийн Үндэсний шалгаруулалтыг нээж үг хэлэв20 цаг 10 минутын өмнө

Цаг үеийн асуудлаар хэвлэлийн бага хурал хийлээ20 цаг 14 минутын өмнө

Тавдугаар сарын 1-нээс олгох оюутны хөгжлийн хүүгүй зээлийг ингэж аваарай21 цагийн өмнө

С.Бямбацогт: “78 Ерөнхий сайд”-тай болчихсон гажуудлыг засах ёстой21 цаг 11 минутын өмнө

Бүх тендерийг цахимаар зарлан явуулж байна21 цаг 14 минутын өмнө

Баянхонгорын алтан гартай эмч нар 2 ихэр охинд нэгэн зэрэг хагалгаа хийж амийг нь аварчээ21 цаг 21 минутын өмнө

“Их цэвэрлэгээний 90 минут” маргааш зохион байгуулагдана21 цаг 23 минутын өмнө

Сирид алга болсон сэтгүүлчийн талаархи мэдээллийг олж өгсөн хүнд 1 сая ам.доллар өгөхөө амлажээ21 цаг 27 минутын өмнө

Хан-Уул дүүрэгт орон сууцны зориулалтаар хоёр байршлыг дуудлагаар худалдлаа21 цаг 30 минутын өмнө

З.Энхболд: Бөхчүүдийн цолыг хураах хүртэл арга хэмжээ авна21 цаг 59 минутын өмнө

Xүүхдийн мөнгөний асуудлыг ирэх 7 хоногт хэлэлцэхээр болов22 цаг 9 минутын өмнө

Цэвэрлэх байгууламжаас гарах цэвэршүүлсэн усыг дахин ашиглах боломж бүрдэнэ22 цаг 16 минутын өмнө

С.Зориг агсны хөшөөнд хүндэтгэл үзүүллээ22 цаг 41 минутын өмнө

Дэлхийн хамгийн үзэсгэлэнтэй 10 улс төрч эмэгтэй23 цаг 8 минутын өмнө

"Хүүгээ олох юмсан гэсэн ганц хүсэл л байна"23 цаг 12 минутын өмнө

ХОНЬ:Өөртөө сэтгэл хангалуун байж, бяцхан бэлгээр өөрийгөө урамшуул.23 цаг 19 минутын өмнө

Дэлхийн номын өдрийг орон даяар өргөн хүрээнд тэмдэглэнэ23 цаг 32 минутын өмнө

Хөвсгөлд гарсан түймрийг цурманд оруулжээ23 цаг 38 минутын өмнө

Монгол эмч нар 47 дахь хүндээ элэг шилжүүлэн суулгалаа23 цаг 40 минутын өмнө

“Плэйбой” моделиуд хэрхэн " гоё" хөгширч болдогыг харуулав23 цаг 47 минутын өмнө

Дэлхийн газрын зурагт шинэ улс бий боловӨчигдөр 10 цаг 31 минут

Мигель Диас-Канель Кубын шинэ удирдагч боловӨчигдөр 10 цаг 29 минут

Өнөөдрийн цахилгаан хязгаарлалтын хуваарьӨчигдөр 10 цаг 23 минут

Ерөнхий сайд мэдээлэл хийнэӨчигдөр 09 цаг 55 минут

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал эд, мал арвидна.Өчигдөр 09 цаг 51 минут

Улаанбаатарт 12 хэм дулаан байнаӨчигдөр 09 цаг 46 минут

Өнөөдөр болох үйл явдлуудӨчигдөр 09 цаг 44 минут

Донтолттой ирээдүй айсуй2018 оны 4-р сарын 19. 18:35

Эрүүл мэндийн сайд Д.Сарангэрэлийн Япон Улсад хийсэн ажлын айлчлал амжилттай өндөрлөлөө2018 оны 4-р сарын 19. 18:25

Шатахуун импортлогч компаниудыг тус бүр 5 сая төгрөгөөр торгожээ2018 оны 4-р сарын 19. 18:19

Ерөнхийлөгч Х.Баттулга Азийн сангийн Ерөнхийлөгч Дэвид Д.Арнолдыг хүлээн авч уулзав 2018 оны 4-р сарын 19. 18:15

Н.Ган-Од: Казинотой усан онгоцон дээр 6 жил тайчиж байна...2018 оны 4-р сарын 19. 18:00

Хотын дарга Чингэлтэй дүүргийн иргэдтэй уулзлаа 2018 оны 4-р сарын 19. 17:49

Монгол Улсын Засгийн газраас хууль, тогтоолын төслүүдийг өргөн барилаа2018 оны 4-р сарын 19. 17:45

Баяжуулах хүнсний хуулийг хэлэлцэж,чуулган өндөрлөлөө.2018 оны 4-р сарын 19. 17:35

Аяны хүрээнд 70,3 тонн хог хаягдлыг цэвэрлэжээ2018 оны 4-р сарын 19. 17:31

Малчид, ард иргэдэд зориулсан цаг агаарын урьдчилсан мэдээ2018 оны 4-р сарын 19. 17:14

Б.Булганыг яллагдагчаар татжээ2018 оны 4-р сарын 19. 16:58

Инээмтгий хүн Сарантуяа 2018 оны 4-р сарын 19. 16:55

Саудын арабчууд 35 жилийн дараа кино театрт кино үзэж эхэллээ2018 оны 4-р сарын 19. 16:51

Азийн сангийн ерөнхийлөгч бизнес эрхлэгч эмэгтэйчүүдийн төвөөр зочиллоо2018 оны 4-р сарын 19. 16:38

Дахин төлөвлөлтөд орсон 24 байршилд орон сууц барина2018 оны 4-р сарын 19. 16:37

Батлан хамгаалах тухай хуульд өөрчлөлт орууллаа2018 оны 4-р сарын 19. 16:26

Найман шүүгчийн ёс зүйг хэлэлцэж нэг шүүгч албан тушаалаасаа огцров2018 оны 4-р сарын 19. 16:16

“Найрамдал" олон улсын хүүхдийн цогцолбор орчимд хачигт халдвар өндөр гарчээ2018 оны 4-р сарын 19. 15:48

Б.Бат-Эрдэнэ: Их хурлын гишүүний халдашгүй дархан байдал бол өөрийнхөө гэмт үйлдэл, ёсзүйгүй байдлыг нуух халхавч болох ёсгүй2018 оны 4-р сарын 19. 15:37

Ерөнхийлөгч Израиль улсын Ерөнхийлөгчид захидал илгээжээ2018 оны 4-р сарын 19. 15:27

"Цагдаа хотхон"-д гарсан галын тархалтыг зогсоожээ2018 оны 4-р сарын 19. 15:23

Ж.Батзандан:Өөрөө өргөдлөө өгчихсөн гишүүний асуудлыг хэлэлцэхгүй байгаа нь энэ УИХ-ын чадамжгүй байдалтай холбоотой 2018 оны 4-р сарын 19. 14:52

New York Times: Ким-Трамп уулзах хамгийн тохиромжтой газар нь Монгол2018 оны 4-р сарын 19. 14:49

Газар эзэмших эрхийн дуудлага худалдаанд оролцогчдын хүсэлтийг авч байнa2018 оны 4-р сарын 19. 14:42

С.Бямбацогт: Ард түмэндээ амласан амлалтаа биелүүлэх ёстой шүү2018 оны 4-р сарын 19. 14:35

Хоёр Солонгосын удирдагчдын дээд хэмжээний уулзалтыг телевизээр шууд дамжуулна2018 оны 4-р сарын 19. 14:28

Жүжигчин А.Туяа загвар өмсөв2018 оны 4-р сарын 19. 14:24

“Дэд бүтцийн төв” байгуулах ажлын явцтай танилцлаа2018 оны 4-р сарын 19. 14:22

Такси барин араас нь очин зодолдоод амиа алдсан харамсалтай хэрэг гарчээ2018 оны 4-р сарын 19. 14:19

“Улаанбаатар цахилгаан түгээх сүлжээ” ТӨХК шөнийн тарифыг тэглэх хугацааг нэг сараар урагшлуулж иргэдийг хохироожээ2018 оны 4-р сарын 19. 14:09

ЭЕШ-ын материалыг "Шилэн технологи" засч, хариуг нь шууд гаргана2018 оны 4-р сарын 19. 14:07

Азийн сангийн ерөнхийлөгчийг хүлээн авч уулзлаа2018 оны 4-р сарын 19. 13:33

Томуу, томуу төст өвчиний үед дур мэдэн эмчлэхгүй байхыг анхаарууллаа2018 оны 4-р сарын 19. 13:02

Журмын төсөлд иргэд, аж ахуйн нэгжийн саналыг хүлээн авч байна2018 оны 4-р сарын 19. 12:57

УИХ-ын гишүүний халдашгүй байдлын тухай хууль хэлэлцэж байна2018 оны 4-р сарын 19. 12:51

Гитлерийн оргохдоо хөлөглөж явсан гэх шумбагч хөлөг онгоцыг олжээ2018 оны 4-р сарын 19. 12:04

Оффшор бүсэд данс ,үл хөдлөх хөрөнгөтэй 16 албан тушаалтан2018 оны 4-р сарын 19. 11:59

Ч.Ану: Хүнд найз нөхөд, эд баялаг байх ёстой хэдий ч хамгийн сүүлд үлддэг ганц зүйл бол хань ижил2018 оны 4-р сарын 19. 11:56

Таксины жолооч хүчингийн хэрэг үйлджээ2018 оны 4-р сарын 19. 11:52

Д.Цогтбаатар , Сү.Батболд нар оффшор бүс дэх хөрөнгөө илчиллээ2018 оны 4-р сарын 19. 11:50

Сэтгүүлч эмэгтэйд бэлгийн дарамт үзүүлсэн хэргээр дэд сайд ОГЦОРЛОО2018 оны 4-р сарын 19. 11:45

Ш.Батхүүгийн хөрөнгөөр Стандартын өрийг төлөх боломжтой2018 оны 4-р сарын 19. 11:42

МУГТ Д.Сумъяа дахин аваргалав2018 оны 4-р сарын 19. 11:38

Барилгын талбайд ХАБ-ын үзүүлэх сургалт зохион байгуулав2018 оны 4-р сарын 19. 11:34

"Монгол Улсын иргэд нь хуулийн дагуу ажиллаж байгааг үндэслэн H-2 визийг сунгах боломжтой"2018 оны 4-р сарын 19. 10:39

Татварын буцаан олголтыг иргэдийн дансанд шилжүүлнэ2018 оны 4-р сарын 19. 10:35

Түймрийн голомтод 168 хүн ажиллаж байна2018 оны 4-р сарын 19. 10:34

Дэлхийн хамгийн сайхан эмэгтэйг тодруулжээ2018 оны 4-р сарын 19. 10:31

Агаарт “Боинг”-ийн хөдөлгүүр дэлбэрчээ2018 оны 4-р сарын 19. 10:28

Химийн зэвсэг хэрэглэсэн гэх зураг авалтад оролцсон тухайгаа ярьжээ2018 оны 4-р сарын 19. 10:25

Өнөөдөр болох зарим үйл явдал2018 оны 4-р сарын 19. 09:59

Чуулганы нэгдсэн хуралдаанаар хэлэлцэх асуудлууд2018 оны 4-р сарын 19. 09:52

Өнөөдөр цахилгаан шугам тоноглолд засвар үйлчилгээ хийх хуваарь2018 оны 4-р сарын 19. 09:50

Үс шинээр үргээлгэх буюу засуулбал бие эрхтний, хүч сайжирна.2018 оны 4-р сарын 19. 09:48

Улаанбаатарт 19 хэм дулаан байна2018 оны 4-р сарын 19. 09:46

Титаникийн сүйрлийн дараа амьд үлдсэн зорчигчдод юу тохиолдсон бэ?2018 оны 4-р сарын 18. 17:49

Бодибилдингийн УАШТ-д 200 тамирчин оролцоно2018 оны 4-р сарын 18. 17:36

ОУПХ-ны дүгнэлтийг судлах ажлын хэсэг байгууллаа2018 оны 4-р сарын 18. 17:33

Дундговь аймгийн Хөгжимт драмын театрын барилгын ажлыг эхлүүлэхийг даалгав2018 оны 4-р сарын 18. 17:02

Лавлагааг хуурамчаар үйлдвэл виз мэдүүлэх эрхээ хасуулна2018 оны 4-р сарын 18. 16:57

“Орон нутгийн сэтгүүлчдийн форум” Орхон аймагт эхэллээ2018 оны 4-р сарын 18. 16:46

Батаарын андууд

Хэн юу жиргэв

Санал болгох